คลองชัยนาท-ป่าสัก ผ่านไหน งบ 1.65 แสนล้าน เวนคืนเท่าไร? สรุปครบ

คลองชัยนาท-ป่าสัก หรือชื่อทางการว่า โครงการคลองระบายน้ำหลากชัยนาท–ป่าสัก–อ่าวไทย คือโครงการของกรมชลประทานที่จะผันน้ำหลากเหนือเขื่อนเจ้าพระยาลงสู่อ่าวไทย เพื่อลดน้ำท่วมในลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่าง คณะรัฐมนตรีอนุมัติโครงการแล้ว วงเงินรวม 165,000 ล้านบาท ระยะเวลา 8 ปี (ปีงบประมาณ 2570–2577) บทความนี้สรุปให้ครบว่าคลองผ่านไหน ยาวเท่าไร เวนคืนที่ดินมากแค่ไหน และช่วยแก้น้ำท่วมได้จริงหรือไม่

ข้อมูล ณ วันที่ 18 ตุลาคม 2569 — ตัวเลขหลายส่วนยังเป็นประมาณการเบื้องต้นและอาจเปลี่ยนได้ ควรตรวจสอบซ้ำกับกรมชลประทาน (rid.go.th) ก่อนใช้ตัดสินใจเรื่องที่ดินหรือการลงทุน

คลองชัยนาท-ป่าสักคืออะไร และ ครม. อนุมัติอะไรไปแล้ว

คลองชัยนาท-ป่าสักคือคลองระบายน้ำขนาดใหญ่ที่ออกแบบมาเพื่อ “ตัดยอดน้ำ” จากแม่น้ำเจ้าพระยาเหนือเขื่อนเจ้าพระยา แล้วผันออกไปลงอ่าวไทยโดยไม่ต้องไหลผ่านพื้นที่ชุมชนหนาแน่นทางตอนล่างทั้งหมด ครม. อนุมัติโครงการนี้แล้ว โดยมีกรมชลประทาน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นผู้ดำเนินการ

สรุปมติ ครม. แบบสั้นที่สุด

สื่อหลายสำนักรายงานตรงกันว่า ครม. อนุมัติโครงการแล้ว โดยฐานเศรษฐกิจระบุว่าเป็นมติวันที่ 29 กันยายน 2569 สาระสำคัญที่ควรรู้มีดังนี้

• ชื่อโครงการ: โครงการคลองระบายน้ำหลากชัยนาท–ป่าสัก–อ่าวไทย
• หน่วยงานรับผิดชอบ: กรมชลประทาน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
• วงเงินรวม: 165,000 ล้านบาท (1.65 แสนล้านบาท)
• ระยะเวลา: 8 ปี ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2570 ถึง 2577
• เป้าหมาย: ผันน้ำหลากเหนือเขื่อนเจ้าพระยาลงอ่าวไทย ลดอุทกภัยลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่าง

ทำไมต้องผันน้ำออกทางอ่าวไทย

แนวคิดหลักคือเพิ่ม “ทางระบายน้ำสายใหม่” ให้แม่น้ำเจ้าพระยา เมื่อปริมาณน้ำเหนือมีมากจนลำน้ำเดิมรับไม่ไหว น้ำส่วนเกินจะถูกแบ่งออกไปตามคลองนี้แทนที่จะล้นตลิ่งเข้าท่วมพื้นที่เกษตรและเมือง บทเรียนที่คนไทยจำได้ดีคือมหาอุทกภัยปี 2554 ซึ่งกรุงเทพธุรกิจรายงานว่าสร้างความเสียหายประมาณ 1.55 ล้านล้านบาท

ข่าวประชาสัมพันธ์ภาครัฐระบุว่า กรมชลประทานวางโครงการนี้ไว้เป็นส่วนหนึ่งของแผนบรรเทาอุทกภัยลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่างซึ่งครอบคลุม 17 จังหวัด ใครที่อยู่ในพื้นที่เสี่ยงและอยากเตรียมตัวรับมือน้ำในระยะสั้นระหว่างรอโครงการ อ่านเพิ่มได้ที่ คู่มือเตรียมตัวรับมือน้ำท่วม ก่อน-ระหว่าง-หลังน้ำลด

แนวคลองชัยนาท-ป่าสักผ่านไหน ยาวกี่กิโลเมตร

ตามรายงานของฐานเศรษฐกิจ แนวคลองยาวรวมมากกว่า 270 กิโลเมตร ผ่าน 9 จังหวัด และแบ่งงานเป็น 2 ช่วงหลัก คือช่วงขยายคลองชัยนาท–ป่าสักที่มีอยู่เดิม กับช่วงขุดคลองใหม่จากแม่น้ำป่าสักลงอ่าวไทย

ช่วงที่ 1: ขยายคลองชัยนาท–ป่าสักเดิม

ตามรายงานของฐานเศรษฐกิจ ช่วงแรกเป็นการขยายคลองชัยนาท–ป่าสักเดิมระยะทางประมาณ 134 กิโลเมตร โดยต้องเวนคืนที่ดินเพิ่มราว 781 ไร่ ช่วงนี้ใช้ที่ดินเพิ่มไม่มาก เพราะมีแนวคลองเดิมอยู่แล้ว

ช่วงที่ 2: ขุดคลองใหม่จากป่าสักลงอ่าวไทย

ตามรายงานของฐานเศรษฐกิจ ช่วงที่สองเป็นการขุดคลองใหม่ยาวประมาณ 135 กิโลเมตร กว้างประมาณ 170 เมตร เริ่มจากแม่น้ำป่าสักที่ตำบลเริงราง อำเภอเสาไห้ จังหวัดสระบุรี ไหลลงอ่าวไทย ผ่าน 38 ตำบล 11 อำเภอ ใน 5 จังหวัด ได้แก่

1. สระบุรี
2. พระนครศรีอยุธยา
3. นครนายก
4. ฉะเชิงเทรา
5. สมุทรปราการ

ช่วงขุดคลองใหม่คือส่วนที่กระทบที่ดินประชาชนมากที่สุด เพราะต้องเปิดแนวใหม่ทั้งหมด ไม่มีคลองเดิมรองรับ ส่วนรายชื่ออำเภอและตำบลแบบละเอียด ณ วันที่ 18 ตุลาคม 2569 ยังไม่พบประกาศอย่างเป็นทางการในแหล่งที่ตรวจสอบ

หัวข้อ	ช่วงที่ 1 (ขยายคลองเดิม)	ช่วงที่ 2 (ขุดคลองใหม่)
ลักษณะงาน	ขยายคลองชัยนาท–ป่าสักเดิม	ขุดคลองใหม่จากแม่น้ำป่าสักลงอ่าวไทย
ระยะทางโดยประมาณ	ราว 134 กม.	ราว 135 กม. กว้างราว 170 ม.
พื้นที่ที่ใช้/เวนคืน	เวนคืนเพิ่มราว 781 ไร่	ใช้พื้นที่ราว 16,208 ไร่
พื้นที่ผ่าน	แนวคลองเดิม	38 ตำบล 11 อำเภอ 5 จังหวัด
จุดเริ่มต้น	คลองชัยนาท–ป่าสักเดิม	ต.เริงราง อ.เสาไห้ จ.สระบุรี

งบประมาณ ระยะเวลา และการเวนคืนที่ดิน

โครงการใช้วงเงินรวม 165,000 ล้านบาท แบ่งดำเนินการ 8 ปีตั้งแต่ปีงบประมาณ 2570–2577 ส่วนการเวนคืนเป็นตัวเลขประมาณการเบื้องต้น ซึ่งยังรอการสำรวจและปักหมุดแนวเขตจากกรมชลประทาน

วงเงิน 1.65 แสนล้านบาท ใช้กับอะไรบ้าง

วงเงินรวม 165,000 ล้านบาทเป็นตัวเลขที่สื่อมากกว่าหนึ่งสำนักรายงานตรงกัน ตามรายงานของฐานเศรษฐกิจ งบเวนคืนเฉพาะช่วงที่ 2 อยู่ที่ประมาณ 21,794 ล้านบาท ส่วนรายละเอียดการแบ่งงบรายปีตลอด 8 ปี ยังไม่พบข้อมูลรายปีอย่างเป็นทางการในแหล่งที่ตรวจสอบ

ต้องแยกให้ออกด้วยว่า งบกลางเยียวยาผู้ประสบภัยน้ำท่วมปี 2569 เป็นคนละก้อนกับงบโครงการคลอง ผู้ที่ต้องการข้อมูลเงินช่วยเหลือน้ำท่วมรอบนี้ ดูได้ที่ เงินเยียวยาน้ำท่วม 2569 ได้เท่าไหร่ ลงทะเบียนทางรัฐยังไง

เวนคืนกี่ไร่ กระทบกี่หลังคาเรือน

ตามรายงานของฐานเศรษฐกิจ ช่วงที่ 2 ใช้พื้นที่ราว 16,208 ไร่ เมื่อรวมช่วงที่ 1 แล้วอยู่ที่ราว 18,000 กว่าไร่ และบ้านเรือนที่ได้รับผลกระทบเบื้องต้นมีมากกว่า 2,600 หลังคาเรือน รายงานเดียวกันระบุว่าชาวบ้านในแนวคลองต้องเสียสละจากการเวนคืน

สิ่งที่ต้องย้ำคือ กรมชลประทานยังอยู่ระหว่างสำรวจและปักหมุดแนวเขต จำนวนแปลงที่ดินที่แน่ชัดจึงยังไม่เป็นทางการ ตัวเลขข้างต้นจึงอาจขยับได้เมื่อมีการประกาศแนวเขตจริง

ทำไมคนอยากรู้เรื่องที่ดินรอบคลอง

ฐานเศรษฐกิจคาดการณ์ว่าอาจเกิดโครงการบ้านจัดสรรและโครงการเชิงพาณิชย์รอบแนวคลองในอนาคต แต่นี่เป็นข้อคาดการณ์ของสื่อ ไม่ใช่แผนของรัฐ ผู้ที่คิดจะซื้อหรือขายที่ดินแถบนี้ควรรอประกาศแนวเขตทางการก่อน และระวังผู้ที่อ้างว่ารู้แนวคลองแน่นอนแล้ว

คลองชัยนาท-ป่าสักช่วยแก้น้ำท่วมได้จริงไหม

ตามผลวิเคราะห์ทางเศรษฐศาสตร์ที่ปรากฏในข่าวมติ ครม. โครงการคาดว่าจะลดพื้นที่น้ำท่วมได้ 3.48 ล้านไร่ และลดความเสียหายได้ 16,930 ล้านบาทต่อปี อย่างไรก็ดี ตัวเลขนี้เป็นการคาดการณ์ล่วงหน้า ผลลัพธ์จริงจะขึ้นกับการก่อสร้างให้เสร็จตามแผนและการบริหารจัดการน้ำร่วมกับระบบอื่น

ประโยชน์ที่คาดหวังจากโครงการ

• ลดพื้นที่น้ำท่วมประมาณ 3.48 ล้านไร่
• ลดความเสียหายจากน้ำท่วมประมาณ 16,930 ล้านบาทต่อปี
• ช่วยเก็บกักน้ำไว้ใช้หน้าแล้งราว 1,555 ล้านลูกบาศก์เมตร (ตามรายงานของอินโฟเควสท์)
• มีถนนเลียบคลองเป็นเส้นทางสัญจรเพิ่ม (ตามรายงานของอินโฟเควสท์)

ประเด็นหน้าแล้งน่าสนใจ เพราะคลองนี้ไม่ได้มีไว้ระบายน้ำอย่างเดียว แต่ถูกเสนอว่าเก็บน้ำไว้ใช้ได้ด้วย ช่วงที่ฝนยังตกหนักในหลายจังหวัด ติดตามพื้นที่เสี่ยงล่าสุดได้ที่ ฝนตกหนัก 18-25 ต.ค. 2569 จังหวัดไหนโดน

กลุ่ม	สิ่งที่คาดว่าจะได้รับ	สิ่งที่ต้องติดตาม
ประชาชนลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่าง	ความเสี่ยงน้ำท่วมลดลง พื้นที่ท่วมลดลงตามที่คาดการณ์	ผลจริงหลังก่อสร้างเสร็จเทียบกับตัวเลขคาดการณ์
เกษตรกร	น้ำสำรองหน้าแล้ง (ตามรายงานของอินโฟเควสท์)	การจัดสรรน้ำจากคลองไปยังพื้นที่เกษตร
เจ้าของที่ดินในแนวคลอง	ค่าทดแทนการเวนคืนตามกฎหมาย	ประกาศแนวเขต จำนวนแปลง และอัตราค่าทดแทน
ผู้เสียภาษี	ความเสียหายจากน้ำท่วมระยะยาวลดลง	แหล่งเงิน ความโปร่งใส และการใช้งบตามแผน

ข้อถกเถียงที่ยังไม่ยุติ

โครงการขนาดใหญ่ระดับแสนล้านย่อมมีมุมมองหลายด้าน ประเด็นที่ปรากฏในสื่อ ณ ตอนนี้ ได้แก่

• แหล่งเงินยังไม่มีการยืนยัน — ไทยโพสต์รายงานว่า “คาดว่าเป็นเงินกู้ต่างประเทศ” ซึ่งเป็นการคาดการณ์ ยังไม่พบการยืนยันจากแหล่งอื่นที่ตรวจสอบ
• ความเห็นทางวิชาการ — รศ.ดร.ชิดตะวัน ชนะกุล จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ แสดงความเห็นผ่านเฟซบุ๊กว่ามีความเสี่ยงด้านทุจริตจากงบหลังภัยพิบัติ และมีความเห็นว่าโครงการใหญ่อาจแก้น้ำท่วมไม่ได้หากไม่แก้ปัญหาธรรมาภิบาล ทั้งนี้เป็นความเห็นส่วนบุคคล ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่พิสูจน์แล้ว และบทความดังกล่าวไม่มีคำชี้แจงจากรัฐบาล
• ความล่าช้า — ฐานเศรษฐกิจรายงานว่าบางฝ่ายมองว่าโครงการอนุมัติช้า แต่ก็ถือว่าการเริ่มตอนนี้เป็นเรื่องดี

ในวันที่ 18 ตุลาคม 2569 ยังมีการประชุมของธนาคารโลกและพันธมิตรระหว่างประเทศเรื่องลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่างฝั่งตะวันออกที่กรุงเทพฯ ซึ่งอธิบดีกรมชลประทานกล่าวถึงแผนแม่บทบริหารความเสี่ยงอุทกภัยลุ่มเจ้าพระยา แต่รายงานข่าวไม่ได้ระบุถึงคลองชัยนาท–ป่าสักโดยตรง จึงยังสรุปไม่ได้ว่าองค์กรเหล่านี้เกี่ยวข้องกับการให้เงินโครงการนี้

ความคืบหน้าล่าสุดและขั้นตอนต่อไป

ณ วันที่ 18 ตุลาคม 2569 โครงการผ่านมติ ครม. แล้ว และกำหนดเริ่มดำเนินการในกรอบปีงบประมาณ 2570 แต่ยังไม่พบข้อมูลวันเริ่มก่อสร้างจริง ประกาศพระราชกฤษฎีกาเวนคืน ผลการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) หรือกำหนดการรับฟังความคิดเห็นประชาชน

สถานะโครงการ ณ ตอนนี้

ขั้นตอน	สถานะ (ณ 18 ต.ค. 2569)
มติ ครม. อนุมัติโครงการ	อนุมัติแล้ว 29 ก.ย. 2569
สำรวจ/ปักหมุดแนวเขต	อยู่ระหว่างดำเนินการโดยกรมชลประทาน
ประกาศพระราชกฤษฎีกาเวนคืน	ยังไม่พบข้อมูล
ผล EIA / รับฟังความเห็นประชาชน	ยังไม่พบข้อมูล
เริ่มก่อสร้าง	ยังไม่พบวันเริ่มจริง (กรอบแผน ปีงบ 2570–2577)

เจ้าของที่ดินในแนวคลองควรทำอะไร

1. ติดตามประกาศจากกรมชลประทานโดยตรงที่ rid.go.th หรือสำนักงานชลประทานในพื้นที่
2. เตรียมเอกสารสิทธิ์ที่ดินและหลักฐานสิ่งปลูกสร้างให้พร้อม เผื่อใช้ในขั้นตอนสำรวจ
3. เข้าร่วมเวทีรับฟังความคิดเห็นหากมีการจัดขึ้นในพื้นที่ เพื่อรับข้อมูลจากต้นทาง
4. อย่าเชื่อข่าวลือเรื่องแนวคลองหรือราคาที่ดินจากแหล่งที่ไม่เป็นทางการ จนกว่าจะมีประกาศจริง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับคลองชัยนาท-ป่าสัก

คลองชัยนาท-ป่าสัก-อ่าวไทยคืออะไร

คือโครงการคลองระบายน้ำหลากชัยนาท–ป่าสัก–อ่าวไทยของกรมชลประทาน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ทำหน้าที่ผันน้ำหลากเหนือเขื่อนเจ้าพระยาออกสู่อ่าวไทย เพื่อลดอุทกภัยในลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่าง ครม. อนุมัติโครงการแล้วเมื่อ 29 กันยายน 2569

โครงการใช้งบประมาณเท่าไร และใช้เวลากี่ปี

วงเงินรวม 165,000 ล้านบาท หรือ 1.65 แสนล้านบาท ระยะเวลาดำเนินการ 8 ปี ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2570 ถึง 2577 ส่วนแหล่งเงินที่แน่ชัดยังไม่มีการยืนยันอย่างเป็นทางการในแหล่งข่าวที่ตรวจสอบ (ข้อมูล ณ วันที่ 18 ตุลาคม 2569)

คลองยาวกี่กิโลเมตร ผ่านจังหวัดไหนบ้าง

ตามรายงานของฐานเศรษฐกิจ แนวคลองยาวรวมมากกว่า 270 กิโลเมตร ผ่าน 9 จังหวัด แบ่งเป็นช่วงขยายคลองชัยนาท–ป่าสักเดิมราว 134 กิโลเมตร และช่วงขุดคลองใหม่ราว 135 กิโลเมตร ซึ่งช่วงใหม่ผ่านสระบุรี พระนครศรีอยุธยา นครนายก ฉะเชิงเทรา และสมุทรปราการ

จะมีการเวนคืนที่ดินเท่าไร

ตามรายงานของฐานเศรษฐกิจ ช่วงขุดคลองใหม่ใช้พื้นที่ราว 16,208 ไร่ รวมทั้งโครงการราว 18,000 กว่าไร่ บ้านเรือนได้รับผลกระทบเบื้องต้นมากกว่า 2,600 หลังคาเรือน ตัวเลขทั้งหมดเป็นประมาณการเบื้องต้น เพราะกรมชลประทานยังอยู่ระหว่างสำรวจและปักหมุดแนวเขต

คลองนี้ช่วยแก้น้ำท่วมได้จริงไหม

ผลวิเคราะห์ทางเศรษฐศาสตร์ที่เสนอต่อ ครม. คาดว่าช่วยลดพื้นที่น้ำท่วมได้ 3.48 ล้านไร่ และลดความเสียหายได้ 16,930 ล้านบาทต่อปี แต่เป็นตัวเลขคาดการณ์ ผลจริงขึ้นกับการก่อสร้างและการบริหารจัดการน้ำ และมีนักวิชาการแสดงความเห็นกังวลเรื่องธรรมาภิบาลของโครงการขนาดใหญ่

เริ่มก่อสร้างเมื่อไร เสร็จปีไหน

แผนโครงการกำหนดไว้ปีงบประมาณ 2570–2577 แต่ ณ วันที่ 18 ตุลาคม 2569 ยังไม่พบข้อมูลวันเริ่มก่อสร้างจริง ประกาศพระราชกฤษฎีกาเวนคืน หรือผลการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อม ควรติดตามประกาศจากกรมชลประทานที่ rid.go.th

ข้อมูล ณ วันที่ 18 ตุลาคม 2569 อ้างอิงจากรายงานของฐานเศรษฐกิจ อินโฟเควสท์ กรุงเทพธุรกิจ ไทยโพสต์ และข่าวประชาสัมพันธ์ภาครัฐ